Hungerburgbahn: de kabelspoorweg van Zaha Hadid naar Hungerburg

Een kabelspoorweg die nergens anders in de Alpen zo bestaat

De meeste steden met een berg op de achtergrond leggen daar gewoon een kabelbaan naartoe aan. Innsbruck doet iets vreemders: een kabelspoorweg waarvan de vier stations eruitzien alsof ze gegoten zijn in plaats van gebouwd, met gebogen glazen overkappingen die uit de grond lijken op te rijzen en het omliggende landschap van de Inn. Dat is de Hungerburgbahn, ontworpen door architect Zaha Hadid en geopend in 2007, en het is de eerste van drie gekoppelde liften die bezoekers vanuit het centrum van Innsbruck omhoog brengen naar de bergkam van de Nordkette.

Deze pagina gaat alleen over die eerste etappe: de kabelspoorweg zelf, de stations en de rit naar Hungerburg op ongeveer 860 meter hoogte. De twee kabelbanen die verder de berg op gaan, de Seegrubenbahn en de Hafelekarbahn, worden apart behandeld in de gids over de volledige klim naar Hafelekar, en ook de kerstmarkt die in december bij Hungerburg wordt opgezet heeft een eigen pagina. Wat hier thuishoort, is de architectuur, de geschiedenis van de lijn, de praktische route vanaf de oude stad, en de ene verwarring waar bijna elke bezoeker die iets over Hadids werk in Innsbruck heeft gelezen voordat hij aankomt, intrapt.

De verwarring om te vermijden: twee gebouwen van Zaha Hadid, geen één

Zaha Hadid heeft precies twee bouwwerken in Innsbruck, en die worden vaak door elkaar gehaald omdat beide in één adem “het Zaha Hadid-gebouw in Innsbruck” worden genoemd. Het ene is de schansentoren van Bergisel, geopend in 2002, gelegen op de heuvel ten zuiden van de stad waar elk jaar in januari de Vierschansentoernee halt houdt. Het andere zijn de stations van de Hungerburgbahn, vijf jaar later geopend in 2007, aan de noordkant van de stad, met een geheel ander doel: reizigers omhoog brengen naar de Nordkette in plaats van skischansspringers ontvangen.

Ze delen een ontwerper en een decennium, en beide gebruiken dezelfde gebeeldhouwde, vloeiende taal van beton en glas, maar het zijn ongerelateerde gebouwen in ongerelateerde delen van de stad, gebouwd om ongerelateerde redenen. Als een beschrijving van “het Hadid-gebouw” geen wagons of kabelspoorweg noemt, gaat het vrijwel zeker over Bergisel.

Waarom de stations eruitzien zoals ze eruitzien

De opdracht voor het Hungerburgbahn-project was niet simpelweg een verouderde lijn vervangen door een moderne. Het ontwerpteam van Hadid liet zich inspireren door het natuurlijke terrein rond het traject: de vormen van gletsjerijs, de stroming van water, de plooien van rots. Het resultaat is een reeks stationsschelpen zonder rechte lijnen, gemaakt van wit beton en gebogen glaspanelen die overdag het licht steeds anders vangen en ‘s avonds van binnenuit gloeien. Elk van de vier stations heeft, ondanks dezelfde ontwerptaal, een eigen vorm die past bij de eigen locatie in plaats van een herhaalde module, wat mede verklaart waarom fotografen net zoveel tijd doorbrengen op de perrons als tijdens de rit zelf.

Ook de techniek achter de architectuur telt mee. De verbouwing van 2007 was niet enkel een stijlkwestie boven op een oude kabelspoorweg; delen van het spoor werden verlegd, er kwam een tunnelgedeelte bij, en de wagons en het mechanisme werden gemoderniseerd, wat de capaciteit vergrootte en de wachttijden verkortte ten opzichte van de oudere lijn die werd vervangen. Het zichtbare resultaat — die schelpvormige stations — rust dus op een echt vernieuwd stuk vervoersinfrastructuur, wat mede verklaart waarom de lijn als bezienswaardigheid wordt behandeld en niet slechts als een lift.

De vier stations, één voor één

De kabelspoorweg rijdt in één ononderbroken lijn met vier haltes, elk met een eigen karakter en een eigen reden om te stoppen.

Congress, het dalstation, ligt aan de rand van het park Hofgarten bij het gebouw Congress Innsbruck, een korte en vlakke wandeling van het Goldenes Dachl en de rest van de oude stad. Hier beginnen bijna alle bezoekers, en de lage, brede glazen overkapping is bedoeld om te lezen als een verlenging van het park in plaats van een breuk ermee.

Löwenhaus komt daarna, een kleinere halte dicht bij een historisch gebouw van dezelfde naam en bij de rand van het dierentuinterrein; relatief weinig reizigers stappen hier uit, en het functioneert vooral als een technische stop op de lijn.

Alpenzoo is het station dat de meeste bezoekers halverwege daadwerkelijk gebruiken, aangezien het vlak bij de ingang van de Alpenzoo ligt, de hoogstgelegen dierentuin van Europa en de enige in de Alpen die zich beperkt tot inheemse Alpiene diersoorten — steenbokken, gemzen, steenarenden, lynxen, en geen enkel geïmporteerd of exotisch dier. Reizigers die alleen naar de dierentuin willen, kunnen een combiticket kopen en de verdere klim overslaan.

Hungerburg, het eindstation van deze lijn, opent zich naar een plateau met een weids uitzicht terug over de stad en het dal. Hier stappen passagiers ook over op de Seegrubenbahn als ze verder omhoog gaan, al hoort die etappe bij een aparte gids.

De rit: wat te verwachten

De volledige rit van Congress naar Hungerburg legt iets minder dan twee kilometer af en klimt ongeveer 280 meter, en de rit zelf duurt maar een paar minuten van de dalbodem tot het eindstation — dit is een kabelspoorweg gebouwd voor snelle, frequente doorstroming, geen schilderachtige kruiptocht. De cabines rijden met korte, regelmatige tussenpozen in plaats van een vast dienstrooster, dus de wachttijden zijn meestal kort, behalve op de drukste middaguren in het hoogseizoen. De wagons zelf zijn onopvallend vergeleken met de stations; de architectuur zit helemaal in de perrons, niet in het rollend materieel.

Omdat de lijn snel hoogte wint, verandert het uitzicht ook snel. Bij vertrek vanuit Congress wordt de rit omlijst door de bomen van de Hofgarten en glimpen van de daken van de oude stad. Tegen de tijd dat de cabine Alpenzoo bereikt, is de stad ver genoeg weggezakt om het volledige uitzicht over het Inndal en de toppen van de Patscherkofel en de Serles aan de overkant te zien. Bij Hungerburg opent het uitzicht zich volledig, met de skischans van Bergisel zichtbaar in de verte aan de andere kant van de stad — een goed moment om te bedenken dat die toren, hoe gelijkend qua stijl ook, niet het gebouw onder je voeten is.

Naar het dalstation

Het station Congress is vanuit het grootste deel van de oude stad in tien tot vijftien minuten te belopen, en het is een gemakkelijke aanvulling op een ochtend rond de Maria-Theresien-Straße of de Hofburg. Bezoekers die verder weg logeren, of rechtstreeks vanaf het treinstation komen, bereiken Congress in een paar minuten met de IVB-stadsbus of de tram; de lokale dienstregelingen tonen duidelijk de dichtstbijzijnde halte, en de Innsbruck Card bundelt, indien aangeschaft, het openbaar vervoer en meerdere kabelbanen, waaronder deze, in één pas, wat uitgebreider wordt uitgelegd in de aparte gids over wat de kaart precies dekt.

Bij Congress is er geen speciale parkeergarage gericht op reizigers van de kabelspoorweg; bezoekers die met de auto komen, gebruiken doorgaans dezelfde centrale parkeergarages die ze ook voor de oude stad zouden gebruiken, en lopen daarna het korte stukje naar het station.

Tickets: alleen de kabelspoorweg, of gecombineerd verder omhoog

De Hungerburgbahn kan worden geboekt als losstaande retourrit, als onderdeel van een combiticket dat doorgaat naar de hogere stations van de Nordkette, of gebundeld met toegang tot de Alpenzoo voor bezoekers die beide stops in één uitstapje willen combineren.

Type ticket	Dekt	Geschikt voor
Alleen retour kabelspoorweg	Congress naar Hungerburg en terug	Bezoekers die vooral de architectuur, het uitzicht vanaf Hungerburg en een kort uitstapje willen
Gecombineerd kabelbaanticket	De volledige klim van Congress tot boven op de Nordkette	Bezoekers die doorgaan om te wandelen of van het uitzicht op grote hoogte te genieten, behandeld in de aparte Nordkette-gids
Combiticket dierentuin	Kabelspoorweg plus toegang tot de Alpenzoo	Gezinnen en natuurliefhebbers die bij het station Alpenzoo onderweg stoppen

een retourticket voor de kabelspoorweg vanaf het centrum van Innsbruck naar Hungerburg

is de eenvoudigste manier om de op deze pagina beschreven rit te boeken zonder je te verbinden aan de kabelbanen verder de berg op. Bezoekers die al weten dat ze in hetzelfde uitstapje helemaal boven op de Nordkette willen komen, kunnen in plaats daarvan een gecombineerd retourticket voor de volledige klim vanaf de stad tot boven op de Nordkette boeken, waarbij deze kabelspoorweg de eerste etappe vormt van een langere reis die in de aparte kabelbaangids wordt uitgewerkt.

Voor een stop bij de dierentuin onderweg voorkomt een combiticket dat zowel de Alpenzoo als de rit naar Hungerburg dekt de aankoop van twee losse tickets. Een nauwe variant, het combiticket Alpenzoo en Top of Innsbruck, breidt datzelfde idee uit tot helemaal aan de topstations voor bezoekers die een volledige dag uittrekken.

Beste moment om te rijden

Vertrekken in de ochtend zijn doorgaans rustiger, voordat de dagtripgroepen en de middagdrukte vanuit de oude stad zich bij Congress opstapelen. Fotografen die op zoek zijn naar heldere opnamen van de stationsschelpen zonder mensen in beeld, doen het over het algemeen het best in de eerste paar uur na opening. De stations worden ‘s avonds verlicht, en een rit na donker naar Hungerburg voor het uitzicht op de stad, en dan weer terug, is een moeiteloze manier om zowel de architectuur als de verlichte skyline te zien, al gaan de details van het bergzicht uiteraard verloren zodra de zon onder is.

Het weer speelt hier een kleinere rol dan bij de hogere stations verder de berg op, aangezien Hungerburg zelf op een bescheiden 860 meter of zo ligt en zelden sluit wegens wind of sneeuw zoals de blootgestelde topkabelbaan dat wel doet. Dat maakt de Hungerburgbahn een van de weerbestendigere uitstapjes aan deze kant van de stad, handig om te onthouden op een dag waarop er wolken boven de hogere hellingen van de Nordkette hangen en het uitzicht vanaf de top niet gaat opleveren wat je hoopt.

Onderdeel maken van een langer bezoek

Omdat de rit kort is en het dalstation zo dicht bij de oude stad ligt, past de Hungerburgbahn gemakkelijk in een halve dag die ook de Alpenzoo, een wandeling door de Hofgarten en een blik op de Bergisel-toren van een afstand omvat, om Hadids twee Innsbruck-projecten naast elkaar te vergelijken.

Bezoekers met meer tijd, of interesse in wandelen eenmaal op hoogte, gaan doorgaans vanaf Hungerburg verder naar de twee hogere liften, een route die stap voor stap wordt behandeld in de aparte gids over de volledige kabelbaanreis naar de Nordkette en in de wandelgerichte gids over Hafelekar en Seegrube. Gezinnen kiezen soms liever om Hungerburg als keerpunt van de dag te gebruiken, met de retourrit met de kabelspoorweg en de dierentuin als zelfstandig uitstapje zonder door te gaan naar de hogere, koudere stations.

Voor wie het uitzicht op hoogte wil zonder de drukte van de kabelspoorweg, bestaat er ook een begeleide wandeloptie: de makkelijke begeleide wandeling rond de Nordkette gebruikt dezelfde liftinfrastructuur als startpunt voordat het te voet verdergaat, wat een ander tempo en perspectief geeft op dezelfde berg die de Hungerburgbahn ontsluit.

Hungerburgbahn versus de Innsbruck Card

Bezoekers die twijfelen of de Innsbruck Card de moeite waard is, moeten afwegen hoeveel liften ze daadwerkelijk zullen gebruiken. De Hungerburgbahn is normaal gesproken een van de meerdere kabelbanen die in de kaart zijn opgenomen, samen met museumtoegang en openbaar vervoer, dus een bezoeker die van plan is de rit één keer te maken, samen met een of twee museumbezoeken, vindt de kaart mogelijk de moeite waard; iemand die alleen de kabelspoorweg en verder niets van plan is, doet er meestal beter aan dat ene ticket rechtstreeks te kopen. Het volledige overzicht van wat de kaart dekt en wanneer die financieel zinvol is, wordt in een eigen gids behandeld in plaats van hier herhaald.

Veelgestelde vragen over de Hungerburgbahn

Wie ontwierp de stations van de Hungerburgbahn, en wanneer openden ze?

Architect Zaha Hadid ontwierp de vier stations van de moderne Hungerburgbahn, die in 2007 openden. De lijn zelf is ouder, maar Hadids project verving de vorige stations en legde delen van het traject om.

Is de Hungerburgbahn hetzelfde als de kabelbaan naar de Nordkette?

Nee. De Hungerburgbahn is de eerste van drie gekoppelde liften die vanuit Innsbruck naar de Nordkette klimmen. Ze eindigt bij Hungerburg, op ongeveer 860 meter. De Seegrubenbahn en de Hafelekarbahn gaan hoger, tot ongeveer 2.256 meter, maar dat zijn afzonderlijke kabelbanen die in hun eigen gids worden behandeld.

Ontwierp Zaha Hadid ook de schansentoren van Bergisel?

Ja, maar dat is een ander gebouw. Zaha Hadid ontwierp zowel de schansentoren van Bergisel, geopend in 2002, als de stations van de Hungerburgbahn, geopend in 2007. Ze liggen aan tegenovergestelde kanten van de stad en dienen volledig verschillende doelen.

Waar begint de Hungerburgbahn in de stad?

Het dalstation, Congress genaamd, ligt bij de Hofgarten en het gebouw Congress Innsbruck, op loopafstand van de oude stad. Vandaar loopt de lijn via de stations Löwenhaus en Alpenzoo voordat ze Hungerburg bereikt.

Hoe lang duurt de rit naar Hungerburg?

De rit met de kabelspoorweg van Congress naar Hungerburg duurt van begin tot eind maar een paar minuten, aangezien de lijn iets minder dan twee kilometer aflegt en daarbij ongeveer 280 meter klimt. De wachttijd voor de volgende afrit is meestal kort, omdat de cabines frequent rijden.

Kan ik onderweg stoppen bij het station Alpenzoo?

Ja. Het station Alpenzoo ligt direct onder de ingang van de dierentuin, dus het is de logische halte voor bezoekers die daarheen gaan in plaats van door te reizen naar Hungerburg. Combitickets die zowel de kabelspoorweg als de dierentuin dekken, zijn verkrijgbaar.

Wat is er te doen bij Hungerburg zelf?

Hungerburg is een plateau met een weids uitzicht over Innsbruck en het Inndal, met een terras, restaurants en de aansluitende stations voor de Seegrubenbahn en de Hafelekarbahn verderop. Er wordt in december ook een van de kerstmarkten van de stad gehouden, met een eigen gids.

Is de Hungerburgbahn inbegrepen in de Innsbruck Card?

De Innsbruck Card omvat een aantal kabelbanen en het openbaar vervoer in de stad, en de Hungerburgbahn zit daar doorgaans bij. Of de kaart de moeite waard is, hangt af van hoeveel liften en musea er voor het bezoek gepland staan.